11 lipca i pamięć o ofiarach Wołynia. Premier: prawda ma prowadzić do pojednania

11 lipca jako data pamięci o ofiarach zbrodni wołyńskiej

11 lipca to rocznica tzw. krwawej niedzieli, która jest uznawana za apogeum zbrodni wołyńskiej. W przywołanym stanowisku podkreślono, że była to zbrodnia o charakterze ludobójstwa dokonana przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich oraz innych narodowościach zamieszkujących wschodnie ziemie II Rzeczpospolitej. Zaznaczono, że pamięć o tych wydarzeniach nie może ograniczać się do ogólnego wspomnienia historii, ale musi obejmować wskazanie ofiar, miejsc kaźni i sprawców. W tym ujęciu pamięć historyczna ma wymiar nie tylko symboliczny, ale też moralny i państwowy.

W tekście zwrócono uwagę, że podstawą odpowiedzialnego upamiętnienia jest prawda. Oznacza to nie tylko opisanie wydarzeń, lecz także jednoznaczne nazwanie winnych i potępienie samej zbrodni. Podkreślono również, że zamordowani nie mogą pozostawać bezimienni i nie powinni być pozbawieni godnego pochówku. Taki sposób mówienia o przeszłości wiąże się bezpośrednio z troską o rodziny ofiar, które przez dekady czekały na możliwość odnalezienia i pochowania swoich bliskich.

• 11 lipca – rocznica krwawej niedzieli
• II Rzeczpospolita – państwo, którego obywateli dotknęła zbrodnia
• ponad 80 lat – czas oczekiwania rodzin na ekshumacje i pochówek

Decyzja premiera o wznowieniu poszukiwań i ekshumacji

W przekazanym stanowisku wyraźnie wskazano, że decyzje w tej sprawie podjął Premier polskiego rządu. Jak zaznaczono, chodzi o skuteczne starania o wznowienie po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej, a także innych polskich ofiar wojen XX wieku na Ukrainie, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane. To ważne, bo sprawa nie dotyczy wyłącznie jednej historycznej tragedii, ale szerszego problemu przywracania ofiarom imienia, miejsca spoczynku i rodzinnego domknięcia żałoby. Z perspektywy państwa jest to także element polityki pamięci i odpowiedzialności wobec obywateli.

W komunikacie podkreślono, że rodziny ofiar czekały na te działania przez ponad 80 lat. Taki czas pokazuje skalę zaniedbań i trudności, z jakimi przez lata mierzyły się bliskie osoby zamordowanych. Zapowiedziano także stworzenie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem oraz nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Ten projekt ma wymiar nie tylko upamiętniający, ale również praktyczny: ma przywracać konkretnym ludziom ich tożsamość, imię i miejsce w pamięci publicznej.

"Pamięć nie może być sługą nienawiści"

Premier polskiego rządu

"Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu"

Premier polskiego rządu

Pamięć, prawda i odpowiedzialność Polski, Ukrainy oraz Europy

W wystąpieniu mocno wybrzmiał wątek, że pamięć i prawda mają służyć budowaniu przyszłości wolnej od nienawiści i pogardy. Podkreślono, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku, która po II wojnie światowej stała się fundamentem współpracy między państwami, była możliwa dzięki nazywaniu rzeczy po imieniu. W tym ujęciu uczciwe spojrzenie na przeszłość nie ma dzielić społeczeństw, lecz tworzyć warunki do odpowiedzialnego współistnienia. To szczególnie istotne w relacjach między państwami, które muszą jednocześnie mierzyć się z historycznym dziedzictwem i współczesnymi zagrożeniami.

W stanowisku zaznaczono, że każdy, kto chce przyłączyć się do takiej wspólnoty, musi być gotowy na prawdę. To odniesienie ma znaczenie nie tylko dla debaty historycznej, ale też dla politycznego i społecznego dialogu wokół pamięci o wojnie, przemocy i ofiarach. Wskazano również, że dzisiejsza odpowiedzialność dotyczy przyszłości dzieci i wnuków, a więc bezpieczeństwa rozumianego szerzej niż tylko w kategoriach bieżącej polityki. Na końcu zaakcentowano, że potrzebna jest solidarność wobec wspólnych zagrożeń, a jej fundamentem mają być prawda, pamięć i nadzieja.

• Warszawa – miejsce planowanego Muru Pamięci
• II wojna światowa – historyczny kontekst budowy powojennej Europy
• Polska, Ukraina i Europa – wspólna odpowiedzialność wskazana w stanowisku

Cały przekaz łączy w sobie wymiar historyczny, państwowy i rodzinny. Z jednej strony przypomina o zbrodni wołyńskiej i o potrzebie jednoznacznego nazwania sprawców, z drugiej wskazuje na praktyczne działania: poszukiwania, ekshumacje i planowany Mur Pamięci. W tle pozostaje także pytanie o to, jak państwa regionu mają prowadzić dialog o trudnej przeszłości, nie rezygnując z prawdy ani z obowiązku wobec ofiar. W tym sensie pamięć o 11 lipca została przedstawiona jako zobowiązanie wobec historii, ale też jako element współczesnej odpowiedzialności publicznej.