Wawrzyniec Mazanyps
Biografia
Wawrzyniec Mazanyps urodził się 3 sierpnia 1891 roku w Krotoszynie, w rodzinie robotników folwarcznych Michała i Franciszki z d. Głowacka. W młodości pracował w zakładach wapienniczych w Wapiennie, a od 1911 do 1913 roku pełnił obowiązkową służbę wojskową w niemieckiej 9. Pułku Piechoty w Starogardzie, gdzie awansował na starszego szeregowego. Po zakończeniu służby wrócił do pracy.
Podczas I wojny światowej był mobilizowany do 140. Pułku Piechoty i brał udział na froncie zachodnim (Francja, Belgia). Został ciężko ranny 4 października 1914 roku i przez rok przebywał w szpitalu w Berlinie, a następnie do 1916 roku w baonie zapasowym 140. PP. Za służbę w czasie wojny otrzymał Krzyż Żelazny II klasy. Po wojnie wrócił do Barcina i pracował w zakładach wapienniczych, jednocześnie angażując się w działalność społeczną.
W okresie 1916–1918 był aktywnym członkiem barcińskiego Sokoła, pełniąc funkcję prezesa w latach 1916–1918. Od listopada 1918 brał udział w tajnej organizacji gromadzącej broń i szkolącej żołnierzy w lasach krotoszyńskich. 2 stycznia 1919 wraz z oddziałem powstańczym wyruszył na front wielkopolski w Kompanii Barcińskiej i brał udział w walkach o Barcin, Łabiszyn i Szubin. Następnie walczył w rejonie Szubina, Kołaczkowa i Rynarzewa, a później pod Budzyniem. 3 lutego 1919 został awansowany na kaprala, a 21 marca tego roku – na starszego sierżanta i objął stanowisko szefa ds. materiałowych 8. kompanii.
Wraz z 8. kompanią został wcielony do 4. Pułku Piechoty Wielkopolskiej (późniejszy 58. PP WP) i uczestniczył w całej kampanii wojny polsko-bolszewickiej. 18 sierpnia 1920 r. podczas nocnego ataku bolszewików na Zamienie w rejonie Mińska Mazowieckiego, Mazany pełnił rolę frontowego żołnierza i został odznaczony Krzyżem Walecznym. 11 września 1920 podczas walk w rejonie Widomla–Żabinka–Stepanki został ranny w lewą nogę. Po powrocie z frontu kontynuował służbę w wojsku, awansując w lipcu 1921 na chorążego, a po ukończeniu kursów – na podporucznika (1922). W listopadzie 1923 roku mianowany na stopień porucznika. W 1937 r. awansował na kapitana w korpusie oficerów administracji.
Podczas okresu międzywojennego Mazany pełnił różne funkcje w 58. Pułku Piechoty Wielkopolskiej, m.in. dowódcę plutonu, dowódcę kompanii, dowódcę taborów i oficera administracyjno-materiałowego. Otrzymał Krzyż Walecznych, Krzyż Niepodległości (1932), Medal za wojnę 1918–1921 (1928), Medal 10-lecia Niepodległości (1928) i Srebrny Krzyż Zasługi (1938). Należał także do samodzielnych referatów Dowództwa Okręgu VII w Poznaniu, zajmując się organizacją dywersji poza frontem i szkoleniem konspiratorów.
W marcu 1939 służył w 58. Pułku Piechoty na stanowisku oficera administracyjno-materiałowego. We wrześniu 1939 został delegowany do Ośrodka Zapasowego 14 Dywizji Piechoty w Strzelcach Koło Kutna. Podczas kampanii wrześniowej wraz z ośrodkiem ewakuował się w stronę Warszawy, przekroczył Wisłę, a następnie wycofywał się na Lubelszczyznę. Po potyczce pod Lublinem oddział zlikwidowano; Mazany rozdzielił kasę pułkową i wrócił do Poznania, by w przebraniu furmana powrócić do Poznania pod koniec września.
W październiku 1939 ponownie włączył się w działalność konspiracyjną w Poznaniu, przyjmując zmienione nazwisko (Jankowski, Krüger). Pracował w niemieckiej firmie, podróżował po Wielkopolsce w celu zbierania zamówień, co ułatwiało jego działalność wywiadowczą i konspiracyjną. Tworzył struktury ZWZ oparte na żołnierzach 57 i 58 PP, był oficerem sztabu komendy okręgowej ZWZ w Poznaniu, a następnie inspektorem rejonowym. Prowadził rozmowy scaleniowe z SN- Armia Narodowa w Śremie i Środzie i utrzymywał kontakty z Stronnictwem Ludowym. W 1941 rozwijał inspektorat ZWZ w Gnieźnie.
9 września 1941 r. w Śremie został aresztowany przez Gestapo po przypadkowym spotkaniu z Zenonem Ciemniejewskim (ps. Aleks). Przez dwa tygodnie był więziony w siedzibie Gestapo przy Ratajczaka, a następnie przewieziony do Fortu VII w Poznaniu, gdzie poddano go ciężkim śledztwom i torturom. Został przetrzymywany w celach 66 i 65. W lipcu 1942 r. został wywieziony z Fortu VII wraz z grupą oficerów ZWZ i funkcjonariuszy Delegatury Rządu do nieznanego miejsca i zamordowany w nieznanych okolicznościach.
Życie prywatne: był żonaty z Marią Wiśniewską i miał dzieci Stefana (ur. 1922), Halinę (ur. 1925) i Krystynę (ur. 1928).